အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးမှာ ဂမ်ဘီယာနှင့် မြန်မာတို့အကြား တရားရင်ဆိုင်နေခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကြားနာပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးကိုကိုလှိုင် ပြောကြားသည့်မိန့်ခွန်း

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးမှာ ဂမ်ဘီယာနှင့် မြန်မာတို့အကြား တရားရင်ဆိုင်နေခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကြားနာပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးကိုကိုလှိုင် ပြောကြားသည့်မိန့်ခွန်း

လေးစားအပ်ပါသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး ဥက္ကဋ္ဌကြီး၊ ဂုဏ်သရေရှိ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌကြီးများနှင့် တရားသူကြီးမင်းများ ခင်ဗျား-

၁။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေနဲ့ မိမိတို့နိုင်ငံအပေါ် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု သဘောတူစာချုပ် ကို ချိုးဖောက်တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို ခုခံကာကွယ်ဖို့ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဤတရားရုံးတော်ရှေ့မှောက်မှာ ရောက်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုသဘောတူစာချုပ်ရဲ့ အခြေခံကျတဲ့အရေးပါမှုကို အပြည့်အဝ အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ စာချုပ်ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှာ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှာ အတည်ပြုပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဤတရားရုံးတော်ခန်းမသို့ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ရောက်ရှိလာခြင်းဟာ မိမိတို့နိုင်ငံအတွက် ဤသဘောတူစာချုပ်ရဲ့အရေးပါမှုကို သက်သေထူခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့မှာ ကျွန်တော်တို့ဟာမိမိတို့နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာအပေါ် အလွန်ကြီးလေးသော စွပ်စွဲချက်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုဟူသော စွပ်စွဲချက်မှ နိုင်ငံ၏ဂုဏ်သိက္ခာကိုကာကွယ်ရန် တရားရုံးတော်ရှေ့သို့ရောက်ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုဟာ “ရာဇဝတ်မှုများထဲတွင် အဆိုးဝါးဆုံးရာဇဝတ်မှု” (Crime of Crimes) ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့်နိုင်ငံနှင့် ပြည်သူများအပေါ် ထိုကဲ့သို့သော ဖျက်မရနိုင်တဲ့ အမည်းစက်မျိုး အတင်မခံရစေရေး ကာကွယ်ရန်မှာ အစိုးရ၏တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံသည် စွပ်စွဲချက်များနှင့်ဤအမှုကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့အမြင့်ဆုံး တရားစီရင်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ ဤတရားရုံးကို အထူးအလေးထားပါတယ်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေကို လိုက်နာရန် အပြည့်အဝကတိပြုထားတဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ယခုကဲ့သို့ ပြင်းထန်စွပ်စွဲချက်များကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ချေပချက်များကို သေချာစွာ ပြင်ဆင်ထားပါတယ်။ တရားရုံးရဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ (Statute)၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ (Rules of Court) နှင့် ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ တရားရုံးက သတ်မှတ်ပေးထားတဲ့အချိန် ကာလများကိုလည်း အတိအကျလိုက်နာခဲ့ပါတယ်။ တရားရုံးက ချမှတ်ထားတဲ့ ကြားဖြတ်စီမံဆောင်ရွက်မှုများ (Provisional Measures) အကောင်အထည်ဖော်မှု အစီရင်ခံစာများကို ပုံမှန်တင်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အနာဂတ်အတွက်အခြေခံကျတဲ့ ဤတရားစီရင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် တာဝန်သိစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ ဤသည်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနဲ့စနစ်အတွင်း တရားရုံးရဲ့အခန်းကဏ္ဍကို မြန်မာနိုင်ငံက အလေးအနက် ကတိပြု ထားကြောင်း ပြသခြင်းပင်ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံအနေဖြင့် ထိုကဲ့သို့ အလေးထားဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိသည်ကို စိတ်မကောင်းစွာ တွေ့ရပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဟာ ဤအမှုရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်များနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်သူ မဟုတ်သော် လည်း လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုသဘောတူစာချုပ်တွင် ပါဝင်တဲ့ “နိုင်ငံအားလုံး၏ တူညီသော အကျိုးစီးပွား” အတွက် ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သို့သော် ၎င်းအနေနဲ့ တရားရုံး ရှေ့မှောက်မှာအမှုရင်ဆိုင်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေဖြင့် လိုက်နာရမယ့် အခြေခံလိုအပ်ချက်များကိုပင် ပြည့်မီအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိသည်ကို တွေ့ရပါတယ်။

၅။ ဂမ်ဘီယာက တင်သွင်းတဲ့အချက်အလက်များနဲ့ ရှာဖွေစုံစမ်းမှုများဟာ သာမန်အချက်အလက်များသာဖြစ်ပြီး ဘက်လိုက်မှုရှိကြောင်းကို မြန်မာဥပဒေအဖွဲ့က သက်သေပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ (FFM) ရဲ့ ၂၀၁၈ ခုနှစ်က ကောက်ချက် များအပေါ် အခြေခံပြီး ဒီအမှုကို ဂမ်ဘီယာက တင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါ တယ်။ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမရှိသည့်အပြင် ဘက်လိုက်မှုရှိတဲ့ အရင်းအမြစ်ကိုသာ ဆက်လက်၍ ကိုးကားနေပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့ ကိုးကားတင်သွင်းခြင်းဟာ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် တရားစီရင်မှုမပြုမီကြိုတင် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဂမ်ဘီယာဟာ(FFM)ရဲ့ အစီရင်ခံစာများက သက်သေအထောက်အထားများမှာ ခိုင်မာတဲ့ အထောက်အထားများဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ၎င်းတို့သည် ထိုအစီရင်ခံစာများကိုသာ အမှန်တရားများအဖြစ် ဆက်လက်စွဲကိုင်နေပြီး တရားရုံးမှ လက်ခံပေးရန် တောင်းဆိုနေပါတယ်။

၆။ ထို့အပြင် တရားရုံးရှေ့မှောက်တွင် ရိုးသားဖြောင့်မတ်စွာ လိုက်နာရမည့် (Good faith) တာဝန်ကို ပစ်ပယ်၍ ဂမ်ဘီယာဟာ သတင်းအရင်းအမြစ်များမှ အချက်အလက်များကို လိုအပ်သလို ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ရှေ့နေများနှင့် သက်သေများကို အတူတကွထားရှိပြီး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်များတွင် NGOs အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်နေခြင်းဟာ အမှုအတွက် ရောထွေးမှုများကို ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ဤသည်မှာ တရားစီရင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို အထောက်အကူမပြုနိုင်သည့်အပြင် ဂမ်ဘီယာဘက်က တင်ပြလာတဲ့ အထောက်အထားများရဲ့ ခိုင်မာမှုကို ကြီးစွာသံသယဖြစ်စေပါတယ်။

ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် တရားသူကြီးမင်းများ ခင်ဗျား

၇။ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုစွပ်စွဲချက်ကို ယခုလို စနစ်ကျနမှုမရှိ၊ သတ်မှတ်သည့်စံနှုန်းများနဲ့လည်း ကိုက်ညီမှုမရှိဘဲ ကိုင်တွယ်ရသည်မှာ အလွန်ပင်စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆုံးသတ်မှာတော့ တရားရုံးတော်အနေနဲ့ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖြေကြားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယင်းမေးခွန်းကတော့ “၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်များအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ စစ်ဆင်ရေး များအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဟာ အုပ်စုတစ်ခု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ၊ အုပ်စုတစ်ခုလုံးကိုဖြစ်စေ ဖျက်ဆီးလိုသောရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လူမျိုးသုဉ်းစေမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဆန့်ကျင်၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းရှိ/မရှိ” ဆိုတဲ့အချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာအနေနဲ့ အမှုနဲ့ဆက်စပ်နေသော သက်သေပြရန်တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း မြန်မာ နိုင်ငံက ခိုင်မာစွာ ထုတ်ဖော်ပြသလိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် သက်သေပြရန် တာဝန်မရှိသော်လည်း ဂမ်ဘီယာရဲ့ သက်သေ အထောက်အထားများ ခိုင်မာမှု ရှိ/ မရှိ နဲ့ပတ်သက်ပြီး ရှင်းရှင်း လင်းလင်း ထောက်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံရဲ့ အတည်မပြုနိုင်တဲ့ တစ်ဆင့်စကားများနဲ့ ဘယ်သူထွက်ဆိုလို့ ထွက်ဆိုထားမှန်းမသိတဲ့ သက်သေထွက်ဆိုချက်များအပေါ် အသိအမှတ်ပြု ဆောင်ရွက် မည်ဆိုပါက ချေပရန် အခက်အခဲ ဖြစ်စေမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် တရားသူကြီးမင်းများ ခင်ဗျား

၈။ ဒီအမှုဟာ အခြေအမြစ်မရှိသော စွပ်စွဲချက်များထက် ခိုင်လုံသော၊ သက်သေပြနိုင်သော အချက်အလက်များပေါ်တွင်သာ မူတည်ပါတယ်။ တိကျခိုင်မာသော အချက်အလက်များကို စိတ်ထိခိုက် လှုပ်ရှားဖွယ်စကားလုံးများနဲ့ အချက်အလက် ခိုင်မာမှုမရှိတဲ့ သရုပ်ဖော်ပြောကြားမှုများနဲ့ အစားထိုးနိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ ဒီအမှုဟာဥပဒေရဲ့မှန်ကန်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းအပေါ် မူတည်နေပြီးဂမ်ဘီယာရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များဟာ ရုံးတော်ရဲ့ယခင်စီရင်ထုံးများကို လျစ်လျူရှုပြီးဥပဒေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ၎င်းတို့ လိုရာဆွဲထားခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို မိမိတို့ရဲ့ရှေ့နေများက လျှောက်လဲတင်ပြသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။

၉။ ဒီအမှုကို ဆုံးဖြတ်ရာမှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်များအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက် မှုများကို ချန်လှပ်ထားလို့မရပါ။ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ကြောင့် “နယ်မြေရှင်းလင်းရေး” (Clearance Operations)များ ပြုလုပ်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အထူးရှင်းပြလိုတာကတော့ ဒီအသုံးအနှုန်းဟာ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအသုံးအနှုန်း (Term of military art) တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး၊ သောင်းကျန်းမှုနှိမ်နင်းရေး သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဆောင်ရွက်ချက်များကို ရည်ညွှန်းပါ တယ်။ ဒီအသုံးအနှုန်းကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ အသုံးပြုမှု ရှိပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာအနေနဲ့ တိကျမှုမရှိတဲ့အချက်အလက်များကို အခြေခံပြီးတရားရုံးကို ဆုံးဖြတ်ချက် ချစေရန် ကြိုးပမ်းနေပါတယ်။

၁၀။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးများနှင့်ပတ်သက်လို့ ဂမ်ဘီယာက ARSA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ငြင်းဆိုထားခြင်းမရှိသော်လည်း အစိုးရကလိုအပ်၍ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက် မှုများကိုမူ ငြင်းဆိုလိုတဲ့သဘောရှိပါတယ်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအနေနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်သမားများကို စိတ်ကြိုက်ခြယ်လှယ်ခွင့်ပေးထားသင့်တယ်လို့ ဂမ်ဘီယာကဆိုလိုနေခြင်း မဟုတ်နိုင်ပါ။ တုံ့ပြန်ရာမှာ အင်အားအလွန်အကျွံသုံးခဲ့ တယ်လို့ ဂမ်ဘီယာက အဓိကပြောလိုခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ အင်အားအလွန်အကျွံ သုံးခဲ့မည်ဆိုလျှင်ပင် လူမျိုးသုဉ်းစေမှု မြောက်မည်မဟုတ်ပါ။

၁၁။ ပဋိပက္ခများရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ သေဆုံးမှုများရှိခဲ့ပြီး၊ လူအများအပြား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားသော လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများ၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြားဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်များကဲ့သို့ပင် ဒေသခံပြည်သူများအပေါ် ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ထိခိုက် သေဆုံးမှုများကို မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ကောင်းစွာသိရှိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများတွင်လည်း သမိုင်းတစ်လျှောက် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများရှိခဲ့ပြီး ယနေ့အချိန်အထိလည်း ရှိနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရအနေဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံး ငြိမ်းချမ်းမှုရရှိရန်အတွက် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအားလုံးနဲ့ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများကို အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါတယ်။

၁၂။ သို့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ လျှောက်လှမ်းရာ လမ်းကြောင်းများဟာ ရှုပ်ထွေးပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင်များအတွက် မည်ကဲ့သို့ရှေ့ဆက်ရမည် သို့မဟုတ် မည်သည်တို့ကို မျှော်လင့်ရမည် စသည့်ကိစ္စရပ်များကို ယခုတရားရင်ဆိုင်နေသည့်

ပြဿနာရပ်ရဲ့ ကျဉ်းမြောင်းသော အမြင်တစ်ခုတည်းနဲ့တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ခြင်းမပြုနိုင်ပါ။ တရားရုံးအနေဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင်များကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု မမှတ်ယူနိုင်ပါ။ ထို့အတူ တရားရင်ဆိုင်ခြင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းများကလည်း ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု မမှတ်ယူနိုင်ပါ။

၁၃။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ငလျင်ဘေး၊ ရေဘေး၊ မုန်တိုင်းဘေး စတဲ့သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များအပြင် ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများနှင့် ပြည်တွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ စတဲ့စိန်ခေါ်မှုများ ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ အဆိုပါအခြေအနေများကြားမှ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ကိစ္စရပ် များကို ဖြေရှင်းရန် စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို တရားရုံးရဲ့ ကြားဖြတ်စီမံဆောင်ရွက်ချက် အမိန့်နဲ့အညီ မြန်မာနိုင်ငံက ပုံမှန်တင်သွင်းတဲ့အစီရင်ခံစာတွေမှာ တင်ပြခဲ့ပါတယ်။

ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် တရားသူကြီးမင်းများ ခင်ဗျား

၁၄။ ဂမ်ဘီယာက မြန်မာနိုင်ငံဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင်များအပေါ် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံက ၎င်းတို့ရဲ့တည်ရှိမှုနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နေထိုင်ခွင့်ကို အသိအမှတ်မပြုဘူးလို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။ ဒီစွပ်စွဲချက်ဟာ မှန်ကန်မှု မရှိပါ။ ၎င်းတို့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့နယ်မြေအတွင်း နေထိုင်ခွင့်ရှိသူတွေ ဖြစ်ကြောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ အသိအမှတ်ပြုပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘင်္ဂါလီများဟာ တစ်ဖက်ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်စပ်မှာ နေထိုင်သူများနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမျိုး၊ ဘာသာရေးတို့အရ တူညီတဲ့အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ မှတ်ယူပါတယ်။ ယင်းသို့တိုင်အောင် လူမျိုးသုဉ်းစေမှုဆိုင်ရာ စာချုပ်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ် အောက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ၎င်းတို့ဟာ ထိုအုပ်စုဝင်ဖြစ်ကြောင်း လက်ခံပါတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တရားရုံးအနေနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှာ နေထိုင်နေကြသူတွေဟာ စာချုပ်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူမှုအရ အကာအကွယ်ပေးထားတဲ့ အုပ်စုတစ်စုလို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့လျှင်ပင် ၎င်းတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမျိုး၊ ဘာသာရေးတွေဟာ အိမ်နီးချင်းဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနယ်မြေမှာ နေထိုင်နေသူတွေနဲ့ မတူကွဲပြားတယ်လို့ မမှတ်ယူနိုင်ပါ။ ဤအခြေခံဖြင့်ယူဆမယ်ဆိုရင် တရားရုံးအနေဖြင့် နယ်စပ်တစ်ဖက်တစ်ချက်မှာ နေထိုင်သူများရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမျိုး၊ ဘာသာရေးတွေကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ဖို့ လိုတော့မှာမဟုတ်ပါဘူး။

၁၅။ ဂမ်ဘီယာက မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ “ရိုဟင်ဂျာ” ဟူသောအမည်ကို တရားဝင်အသုံးမပြုဘဲ “ဘင်္ဂါလီ” ဟုသာ အသုံးပြုတယ်လို့ ကန့်ကွက်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလိုသုံးနှုန်းရတာ ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ ရှိတယ်ဆိုတဲ့အချက်ကိုတော့ဂမ်ဘီယာကမရှင်းပြခဲ့ပါ။ အုပ်စုတစ်ခုကို အမည်တစ်ခုတပ်ပြီး ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲမှုမပြုခြင်းဟာ ယင်းလူမျိုးများ ဖြစ်တည်မှု/ဖြစ်တည်ခွင့်မရှိဟု သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် ဒီအုပ်စုကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝပိုင်းဆိုင်ရာ ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်ဟုသော်လည်းကောင်း မယူဆနိုင်ပါ။

၁၆။ ဂမ်ဘီယာက မြန်မာသည် ၎င်းအုပ်စုရဲ့ အဖွဲ့ဝင်များကို နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုကြောင်းလည်း စွပ်စွဲထားပါတယ်။

၁၇။ ဒီကိစ္စဟာ တရားရုံးရှေ့မှောက်မှာရှိနေတဲ့အမှုနဲ့ မသက်ဆိုင်သင့်ပါ။ လူမျိုးသုဉ်းစေမှုကို တားဆီးခြင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်ဟာ စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံတွေအပေါ် မည်သည့်အုပ်စုကို နိုင်ငံသားသတ်မှတ်ပေးပါလို့ ပြောကြားခွင့်မရှိပါဘူး။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဆိုတာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ စံနှုန်းများနဲ့ ပြည့်မီခြင်းရှိ-မရှိအပေါ် မူတည်တဲ့ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခွင့်အရေးသာဖြစ်ပါတယ်။ အကာအကွယ်ပေးထားတဲ့ အုပ်စုဝင် ဖြစ်ခြင်း-မဖြစ်ခြင်းနဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရှိခြင်း-မရှိခြင်းတို့ဟာ သီးခြားကိစ္စတွေဖြစ်ပါတယ်။ အုပ်စုတစ်စုကို အလိုအလျောက်နိုင်ငံသား ဖြစ်ခွင့်မပေးခြင်းဟာ ၎င်းတို့ တည်ရှိပိုင်ခွင့်မရှိဟုသော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလိုခြင်းသော်လည်းကောင်းဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါ။

၁၈။ ယခုကိစ္စဟာ ဒီအမှုနဲ့သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ဂမ်ဘီယာရဲ့ ပြောဆိုချက်များဟာ မမှန်ကြောင်း ကျွန်တော့်အနေနဲ့ အလေးပေးပြောကြားလိုပါတယ်။ အမှန်တကယ်မှာတော့ ဘင်္ဂါလီအများအပြားဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားအမျိုးအစားသုံးမျိုးအနက် တစ်မျိုးမျိုးရရှိထားကြပါတယ်။ တချို့ကလည်း နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လျှောက်ထားရန် သတ်မှတ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီသူများ ဖြစ်ကြပါတယ်။ တချို့ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်စံနှုန်းများနဲ့ မကိုက်ညီကြသူများ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်ရတာလည်း အကြောင်းရင်းများ ရှိပါတယ်။

၁၉။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လျှောက်ထားသူများအတွက် ပထမအဆင့်ဟာ နိုင်ငံသားစိစစ်မှုခံယူမည့် ကတ်ပြား(NVC)ကို လျှောက်ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုအခါနိုင်ငံအတွင်းမှာ နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ် ကိုင်ဆောင်သူ နှစ်သိန်းနီးပါးနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း နိုင်ငံသားစိစစ်မှုခံယူမည့် ကတ်ပြား(NVC) ကိုင်ဆောင်သူ ငါးသောင်းနီးပါး ရှိပါတယ်။ သို့ပေမယ့် NVC ကတ်လျှောက်ထားပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ရန် အရည်အချင်းမပြည့်မီသူများအနေနဲ့လည်း NVC ကတ်ကိုင်ဆောင်သူများအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ ဥပဒေနဲ့အညီ ဆက်လက်နေထိုင် ခွင့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

၂၀။ ဒါပေမယ့်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘင်္ဂါလီအများ အပြားဟာ NVC လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဖို့ ငြင်းဆန်ကြပါတယ်။ အချို့က ဘင်္ဂါလီများကို လျှောက်ထားရန်မလိုဘဲ အလိုအလျောက် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ပေးသင့်တယ်ဆိုတဲ့ နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်နဲ့ ငြင်းကြပါတယ်။ အချို့က တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများရဲ့ ဖိအားပေးမှု ကြောင့် ငြင်းဆန်ကြပါတယ်။ အချို့က NVC လျှောက်ထားသူတိုင်းဟာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်မရတော့ကြောင်း တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများရဲ့ သတင်းမှားတွေကြောင့် ငြင်းဆန်ကြပါတယ်။ ဒီအချက်အားလုံးဟာ လူမျိုးသုဉ်းစေမှုနဲ့ မည်သို့မှ မသက်ဆိုင်ပါ။

၂၁။ အခြားနိုင်ငံများနည်းတူ မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဟာ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးအပေါ် အခွင့်အရေးတန်းတူပေးထားပါတယ်။ ၎င်းတို့ရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ယုံကြည်မှုကြောင့်လည်းကောင်း မည်သူ့အပေါ်မှ နိုင်ငံရေးအရ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမရှိပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ ပုဒ်မ (၃၉၁-က)အရ အရည်အချင်းပြည့်မီသော နိုင်ငံသားတိုင်း မဲပေးခွင့်ရရှိပါတယ်။ ယင်းတို့အထဲတွင် လက်ရှိ ရွေးကောက်ပွဲများမှာ မဲပေးရန် အရည်အချင်းပြည့်မီသော ဘင်္ဂါလီများ ၁၅၄၀၄၉ ဦးရှိပါတယ်။

၂၂။ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတစ်ရပ်ကို ၂၈-၁၂-၂၀၂၅ ရက်မှစ၍ အဆင့်သုံးဆင့်ခွဲကာ ကျင်းပလျက်ရှိပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် လူမျိုးမရွေး၊ ဘာသာမရွေး မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် ပြည်သူများ လာရောက်မဲပေးခဲ့ကြပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပါတီ (၅၇)ပါတီနဲ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၄၈၆၁) ဦးတို့မှာ ရခိုင်ပြည်နယ် အပါအဝင် မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်းစုံမှာ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိပါတယ်။

၂၃။ လက်ရှိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကိုရောက်ရှိနေတဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်လက်ခံ နိုင်ရေးအတွက် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားပါတယ်ဆိုတာကို ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားလိုပါတယ်။

၂၄။ မြန်မာဘက်မှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်သို့ ၁၉၇၈ ခုနှစ်နဲ့ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တို့တွင် လူအများအပြား ထွက်ခွာမှုရှိခဲ့ပါတယ်။ (၂)ကြိမ်စလုံးမှာ နှစ်နိုင်ငံသဘောတူ ညှိနှိုင်းချက်များဖြင့် မြန်မာဘက်မှ ပြန်လည်  လက်ခံနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

၂၅။ ထို့အတူ ၂၀၁၆ နဲ့ ၂၀၁၇ ဖြစ်စဉ်များနောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်မှ နေရပ်စွန့်ခွာသူများ ပြန်လည်လက်ခံရေးအတွက် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံအကြား လျင်မြန်စွာ သဘောတူညီချက်များ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများဖြင့် ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသူများကို ပြန်လည်လက်ခံနေရာချထားရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ အလုပ်အကိုင် ဖော်ဆောင်ရေးအပါအဝင် အစစအရာရာ ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ထားခဲ့ပါတယ်။

၂၆။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ နေရပ်စွန့်ခွာသူများ ပြန်လည်လက်ခံရေး လုပ်ငန်းစဉ်အတွက် မြန်မာ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတို့မှ လုပ်ငန်းအဆင့် သုံးပွင့်ဆိုင်အလွတ်သဘောဆွေးနွေးပွဲများ အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးများအဆင့်နဲ့ ဒုတိယဝန်ကြီးအဆင့် အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ နေရပ်စွန့်ခွာသူများ ပြန်လည်လက်ခံရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ထားသည့် အခြေအနေများကိုလည်း သံတမန်များ၊ နေရပ်စွန့်ခွာသူကိုယ်စားလှယ်များနဲ့ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမီဒီယာများကို ဖိတ်ကြားပြသ ရှင်းလင်းခဲ့ပါတယ်။ ထို့ပြင် NV ကတ်ထုတ်ပေးရေးနဲ့ နိုင်ငံသားလျှောက်ထားနိုင်ရေးအတွက် one stop service ဝန်ဆောင်မှုအပါအဝင် ရောက်ရှိလာသူများအတွက် ဘက်ပေါင်းစုံပြန်လည်နေရာ ချထားရေးနဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များဖြစ်သည့် ယာယီအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများနဲ့ ယာယီ တည်းခိုရန်နေရာများ၊ ယခင်နေထိုင်ခဲ့သည့် မူလနေရာများနဲ့ အနီးဆုံး နေရာများတွင် နေထိုင်နိုင်ရေးအစီအမံများ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးနိုင်ရေးအတွက် မြေများ ခွဲဝေချထားရေးအစီအစဉ်များ ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အစီအစဉ်များ၊ ဆေးဝါးကုသရေးနှင့် ပညာသင်ကြားရေးဆိုင်ရာနေရာ များ စီစဉ်ထားရှိပါတယ်။

၂၇။ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် အစွမ်းကုန်ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သော ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မိုခါကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဆိုပါဒေသအတွင်းမှာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သောနယ်မြေလုံခြုံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းတရားများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာသူများ ပြန်လည် လက်ခံရေးလုပ်ငန်းစဉ်မှာ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာခဲ့ရပါတယ်။

၂၈။ ယခုတရားရင်ဆိုင်မှုကို အသုံးချပြီး လူမျိုးသုဉ်းစေမှုဆိုင်ရာကွန်ဗင်းရှင်းနဲ့မဆိုင်သော လိုရာဆွဲ အစီအစဉ်များဖြစ်သည့် “ရိုဟင်ဂျာ” ဆိုသောအမည်နာမကို တရားဝင်အသုံးပြုခွင့်ပြုရေး၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် ရောက်ရှိနေသူများကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည်နှင့် အလိုအလျောက် နိုင်ငံသားပေးရန် တောင်းဆိုနေသည်ကို တွေ့ရှိရပါတယ်။

ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် ဂုဏ်သရေရှိတရားသူကြီးမင်းများခင်ဗျား

၂၉။ မြန်မာနိုင်ငံက တရားရုံးအနေဖြင့် ယခုအမှုကြားနာစဉ် ကာလအတွင်း လူမျိုးသုဉ်းစေမှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း၏ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အလေးထားညှိနှိုင်းသဘောတူထားပြီးဖြစ်သော အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်များနဲ့သာ ယှဉ်ထိုးသုံးသပ်ပြီး ယင်းတို့ထက် ပိုမိုဆောင်ရွက်ခြင်းမပြုပါရန်နဲ့ဤကွန်ဗင်းရှင်းနဲ့ ပတ်သက်၍ တရားရုံးကကောင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်ထားပြီးဖြစ်သော ဘော့စနီးယားနိုင်ငံနဲ့ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံအမှုတို့တွင် လိုက်နာကျင့်သုံးခဲ့သော အမှု၏စီရင်ထုံးဥပဒေကိုသာ လိုက်နာရန် တင်ပြတောင်းဆိုလိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက တရားရုံးအနေဖြင့် သက်သေအထောက်အထားများကို အသေးစိတ် ကြည့်ရှုစေလိုပြီး အချက်အလက်များကို တရားသူကြီးများ၏ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့သာ ဆုံးဖြတ်စေလိုပါတယ်။ တရားရုံးအနေဖြင့် လွတ်လပ်စွာ၊ မျှတစွာဆောင်ရွက်မည်၊ သက်သေအထောက်အထားများကို အထောက်အထားဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများအပါအဝင် ရှိရင်းစွဲဥပဒေ စည်းမျဉ်းများနဲ့အညီ ယထာဘူတကျကျ သုံးသပ်မည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံကယုံကြည်ပါကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်စုဆောင်းရေးအဖွဲ့ (FFM)၊ မြန်မာနိုင်ငံ အတွက် လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးယန္တရား (IIMM)တို့၏ ဘက်လိုက်မှုကို လက်မခံသကဲ့သို့ ဂမ်ဘီယာက အသုံးပြုသည့်အချက် အလက်များမှာတိကျမှုနဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချမှုရှိသည်ကို လက်မခံပါ။ သို့ဖြစ်ရာ တရားရုံးအနေဖြင့် သက်သေအထောက်အထားများကို ကိုယ်တိုင်တွက်ဆပြီး အခြားအဖွဲ့အစည်းများ၏ သုံးသပ်ချက်၊ ထင်မြင်ချက် အထူးသဖြင့် ခိုင်လုံသည့်သက်သေများ မဟုတ်ပါက ယုံကြည်ကိုးကားခြင်း မပြုစေလိုပါ။

၃၀။ တရားရုံးသည် နိုင်ငံများအချင်းချင်း ပဋိပက္ခများ ဖြေရှင်းရေးဆိုသည့် အလွန်အရေးကြီးသည့် အဓိကတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ပါတယ်။ အချို့ကတရားရုံးကို ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသည့် နေရာအဖြစ်အသုံးချပြီး ကြွားဝါခြင်း၊ အရေးပါကြောင်းပြသခြင်း သို့မဟုတ် စာချုပ်များ၏ အနှစ်သာရထက် စာချုပ်များကို နိုင်ငံရေးအကျိုးအမြတ် အတွက် အလွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ကြပြီး တရားရုံး၏ အဓိကတာဝန်ကို အထင်သေးကြပါတယ်။

၃၁။ သို့ဖြစ်ရာ တရားရုံးအနေဖြင့် ယခင်ကတည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဥပဒေများ၏ အရေးကြီးမှုကို သိရှိပြီး နိုင်ငံများပါဝင် အသုံးပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စာချုပ်များထိရောက်အောင် ဆောင်ရွက်လေ့ရှိပါ တယ်။ ယင်းအချက်မှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာမရှိပါ။ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အတွက်လည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းကလည်း ပဋိပက္ခများဖြေရှင်းနိုင်ရေးအတွက် တရားရုံးအပါ် ယုံကြည် အားကိုးကြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် ဂုဏ်သရေရှိတရားသူကြီးမင်းများခင်ဗျား

၃၂။ ဥက္ကဋ္ဌကြီးနှင့် တရားသူကြီးများကို ကျေးဇူးတင်ရှိပါတယ်။ ဆက်လက်ပြီး ဒေါက်တာ စတိတ်ကာကို လျှောက်လဲခွင့်ပေးဖို့ တင်ပြလိုပါတယ်။